Zuyd Onderzoek: Lectoraten
Onderzoek van Zuyd

Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten

Het Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten is een centrum voor onderzoek dat bijdraagt aan de versterking van het kunstonderwijs en de kunstpraktijk.

Engagement en Artistiek Onderzoek
Hoe wordt kunst relevant? En wat betekent het als we zeggen dat kunstenaars kennis maken? Engagement en artistiek onderzoek zijn de thema’s van het Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten. Het lectoraat ontwikkelt artistiek onderzoek als een experimentele, intieme etnografie waarin de systematische ontvankelijkheid voor de wereld centraal staat. Het lectoraat stimuleert werk dat de rijkdom exploreert die verborgen ligt tussen oppositionele clichés over kunst, samenleving, politiek, wetenschap en onderzoek. Daardoor functioneert het lectoraat als een vanzelfsprekend én schurend onderdeel van de Faculteit van de Kunsten van Zuyd. 

Praktijkonderzoek in en voor de Kunsten
Door praktijkonderzoek in en voor de kunsten wil het lectoraat bijdragen aan het opleiden van de kunstenaars van de 21e eeuw. Het lectoraat draagt vanuit haar onderzoeksexpertise bij aan het vernieuwen van bestaande curricula en het ontwikkelen van nieuw onderwijs, aan docentprofessionalisering en aan de wisselwerking met het werkveld en de maatschappelijke omgeving.

Voor meer informatie over het onderzoek en onderwijs van het lectoraat, ga naar http://lectoraataok.nl/.

Inaugurele rede

Op 6 november 2015 hield Ruth Benschop haar lectorale rede. Ze richt daarin haar blik op de praktijk van artistiek In haar gedachte-experiment voert ze ons langs een bonte stoet: een achttiende-eeuwse eland, de schrijvende antropoloog, zwijgende werknemers in een lift, en slurpende tafelgenoten. Wat gebeurt er als we eikenhouten clichés over kunst en wetenschap, autonomie en openbaarheid, subjectiviteit en objectiviteit even terzijde leggen?

Lees de rede (pdf)
  • Onderzoek

    Het Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten (AOK) is een centrum voor onderzoek, ingebed in de kunstopleidingen van de Faculteit van de Kunsten van Zuyd Hogeschool. Met haar onderzoeksactiviteiten draagt het lectoraat bij aan de versterking van het kunstonderwijs en de kunstpraktijk.

    Onderzoek van het lectoraat richt zich op twee actuele kernthema’s:

    • artistiek onderzoek en
    • engagement in de kunsten.

    Hoe wordt kunst relevant? En wat betekent het als we zeggen dat kunstenaars kennis maken? Het lectoraat onderzoekt deze vragen vanuit een antropologische en praktisch-filosofische grondhouding. Door te kijken naar concrete kunstpraktijken, stimuleert het lectoraat werk dat de rijkdom laat zien die verborgen ligt tussen oppositionele clichés over kunst, samenleving, politiek, wetenschap en onderzoek. 

    Artistiek onderzoek: een oefening in vervreemding 
    Het lectoraat ontwikkelt artistiek onderzoek als een vorm van experimentele etnografie waarin de systematische ontvankelijkheid voor de wereld centraal staat. In deze visie, uitgebreid verwoordt in de inaugurele rede van Ruth Benschop, is de artistiek onderzoeker zelf zijn of haar eigen instrument. Door artistiek onderzoek oefent, traint en kalibreert de onderzoeker haar gevoeligheid voor de eigen werkwijze, het werkveld, de kunstdiscipline, en de wereld om haar heen. Artistiek onderzoek bij het AOK is dan ook geen leunstoel-exercitie, maar vindt plaats in praktijken: kunstpraktijken, onderwijspraktijken, maatschappelijke praktijken, en zogenaamde onderzoeksateliers.

    Het oefenen van artistiek onderzoek omvat het trainen van onderzoeksvaardigheden als het documenteren, positioneren, en het deelbaar en betwistbaar maken van eigen werk en het werkproces. Dit levert niet alleen een zelfbewuste houding op, maar resulteert ook in waardevolle inzichten over (verborgen) kennis en gedeelde ervaringen, en leidt tot het problematiseren van het bekende. 

    Engagement in de Kunsten: cultiveren van betrokkenheid 
    Naast artistiek onderzoek als intieme etnografie, vormt engagement in de kunsten het tweede onderzoeksthema van het lectoraat. Het legitimeren van de relevantie van artistieke prakijken in het publieke domein wordt steeds belangrijker - ook als kunstenaars ervoor kiezen om juist irrelevant of onmaatschappelijk werk te maken. Maar wanneer vinden we kunst relevant? Wat maakt kunst geëngageerd? En wanneer is geëngageerde kunst goed en voor wie? Het onderzoek rondom engagement bij het lectoraat richt zich op het begrijpen van de invloed die maatschappelijke ontwikkelingen hebben op het functioneren van de kunsten, en naar de diverse strategieën van de kunstenaars en kunstinstellingen om in het openbare domein een rol van betekenis te spelen. Maatschappelijk betrokken kunstpraktijken worden in dit onderzoek opgevat als vormen van praktische ethiek, waarin verschillende waarderingen van goede geëngageerde kunst en goede kunstenaars naast elkaar bestaan. Het leren aanvoelen en articuleren van impliciete normen, waarden en deugden in kunst- en maatschappelijke praktijken helpt om studenten de hen omringende, veranderende wereld beter te kunnen peilen en hun artistieke (ir)relevantie in het publieke domein te kunnen blijven ontwikkelen. 

    Kunstenaarschap in de 21e eeuw 
    Door haar gecombineerde focus op artistiek onderzoek en engagement in en voor de kunsten, wil het lectoraat bijdragen aan het opleiden van de kunstenaars van de 21e eeuw. Dat doet het lectoraat door haar onderzoek te vervlechten met het onderwijs bij de Faculteit van de Kunsten. Het lectoraat draagt vanuit haar onderzoek bij aan het vernieuwen van bestaande curricula en het ontwikkelen van nieuw onderwijs, aan docentprofessionalisering en aan de wisselwerking met het werkveld en de maatschappelijke omgeving. Daardoor functioneert het lectoraat als een vanzelfsprekend én schurend onderdeel van de Faculteit van de Kunsten van Zuyd.

  • Projecten

    Het lectoraat is betrokken bij vele onderzoeksprojecten, in samenwerking met docenten en onderzoekers van de verschillende kunstfaculteiten en gelieerde instellingen. Hieronder staan een aantal voorbeelden van projecten 2017/2018. Voor een overzicht van alle projecten van het lectoraat, ga naar www.lectoraataok.nl.

    Culturele diversiteit in het kunstonderwijs - Bregje Termeer
    Diversiteit is tegelijk een gegeven en het wordt steeds vaker als een hedendaags probleem gezien. Het wordt in toenemende mate verbonden met problematiek rond vluchtelingen, maar ook rond culturele identiteit. Ontwikkelingen als populisme maar ook kwesties rond burgerschap worden gekoppeld aan het problematiseren van diversiteit. Vanuit deze complexe en gespannen context, is onderwijsontwikkeling op het gebied van diversiteit zowel belangrijk als ingewikkeld. Vanuit dit gezamenlijke belang, wil dit onderzoek aansluiten bij en leren van de praktijk van diversiteit op de Toneelacademie. Vanuit een dergelijk empirisch onderzoek naar diversiteit, zal dit onderzoek proberen te komen tot zowel praktische als conceptuele vernieuwing op het gebied van diversiteit in het onderwijs van de Toneelacademie.

    Artful Participation - Veerle Spronck & Ties van de Werff
    In the 21st century, symphonic music institutions face challenges that endanger their traditional ways of operating. Although symphonic music is widely accessible, it has lost its once leading position in musical culture. In the NWO/SIA-funded Artful Participation-project, the world of the symphony orchestra is studied as an exemplary case in scientific and artistic research on cultural reproduction in the 21st century. This research project is a collaboration between academic researchers, practice-based artistic researchers, orchestra musicians, conservatory teachers, art students and the audience. It starts from the assumption that innovation of symphonic music practice is not possible without improving the quality of audience participation in this practice. The project combines strategic research into reasons for the declining interest in symphonic music with embedded artistic research in the context of a major symphony orchestra, to innovate this practice in an artistically relevant way.

    OVERGANGSZONE - Krien Clevis
    In het interdisciplinair kunst- en onderzoeksproject ‘OVERGANGSZONE’ spelen de ‘noties van plaats’, beschouwd vanuit de verschillende perspectieven van diverse stakeholders van het ENCI-gebied in transformatie, alsmede het onderzoek door kunstenaars uitgevoerd naar en op de specifieke plaats een belangrijke leidraad. ‘Onverenigbare’ situaties worden door de kunstenaars bevraagd en in kaart en beeld gebracht. Wat betekent het om in een complexe plaats als kunstenaar te involveren/infiltreren? En hoe kan het proces van transformatie als onderzoeksbetoog en bijdrage aan het debat over een plaats (in verandering) worden opgevat?

    Tacit Knowledge - Josien Mennen & Inge Pasmans
    Tacit Knowledge is een onderzoek binnen het Bachelor onderwijs van de opleiding Muziek van het conservatorium. Doel van het onderzoek is om ‘onderzoekend vermogen’ te definiëren in de context van het beroep van de musicus, en in de taal van de musicus. Het expliciet-maken van het onderzoekend vermogen van de musicus kan potentieel de kloof tussen theorie en praktijk, tussen onderzoek en kunst, overbruggen.

    Voor een overzicht van alle projecten van het lectoraat, ga naar www.lectoraataok.nl/projecten.

  • Publicaties

    In 2015 vond de inaugurale rede plaats van onze lector Ruth Benschop. Op dezelfde dag vond ook de inaugurale rede van Peter Missotten plaats, lector Technology Driven Art. De dag werd omlijst door een symposium met lezingen, werksessies en performances. Samen hebben zij van hun inaugurale redes een publicatie gemaakt. U kunt kosteloos een exemplaar opvragen via linda.bouchoms@zuyd.nl

    Hieronder vindt u een selectie van relevante publicaties van het lectoraat. Voor een volledig overzicht van alle activiteiten publicaties van het lectoraat over de periode van 2009-heden, bezoek de website van het lectoraat: www.lectoraataok.nl

    2009 - heden

    • Krien Clevis (2017) Time/Place/Memory. Artistic research as a form of Thinking-Through-Media. (artikel) Bloomsbury Publishing, New York.
    • Remy Kroese, Veerle Spronck & Marlies Vermeulen (te verschijnen, 2017) Drawing Instruments, Or: How to Calibrate an Artist?, Institute of Calibration & Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten, Zuyd Hogeschool, Maastricht: Charles Nypels Lab, Van Eyck.
    • Ties van de Werff (2016) Met Kunst de Robots Ontwapenen. In: Mest Magazine (13): 10-15.
    • Ruth Benschop (2015) De eland is eigenwijs dier: Een gedachtenexperiment over praktijk en relevantie van artistiek onderzoek, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten: Zuyd.
    • Benschop, R. (2014). “Practising the Artistic Research Catalogue”., in: Borgdorf, H. en Schwab, M. (red.) The Exposition of Artistic Research: Publishing Art in Academia. Leiden: Leiden University Press.
    • Benschop, R., Lemmens, B. en Peters, P. (2014). “Artistic Researching: Expositions as Matters of Concern., in: Borgdorf, H. en Schwab, M. (red.) The Exposition or Artistic Research: Publishing Art in Academia. Leiden: Leiden University Press.
    • Benschop, R. (2013). “Wij die fluiten in de stilte als kristallen glazen – over virtualiteit, theatraliteit, radicaliteit. , in: Peters, P.F. (red.) Zichtlijnen. Hoe kunst publiek wordt. Zuyd Hogeschool, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten.
    • Benschop, R. en Peters, P. (2012). “Een nieuwe kijk op Tilted Arc Hoe kunstwerken hun publiek maken”., in: Open. Cahier over kunst en het publieke domein. Nr. 24, Dingpolitiek. Rotterdam, Nai010 Uitgevers.
    • Benschop, R. (2009). Experimenting the Listener. Sound Art and the Doing - Done to the Audience. Krisis, 2009, 33-45. 
    • Benschop, R. (2009). STS on Art and the Art of STS: An Introduction. Krisis, 2009,1, 1-4. 
    • Clevis, K. (2013). LOCVS. Herinnering en vergankelijkheid in de verbeelding van plaats. Van Italische domus naar artistiek environment. Proefschrift. SIP, Amsterdam.
    • Clevis, K., Santink, C. en Wildschut, F (2009) Catalogus Ophelia. Sehnsucht, melancholie en doodsverlangen, n.a.v. de gelijknamige tentoonstelling, congres en manifestatie, Museum voor Moderne Kunst van Arnhem (MMKA) + een aantal culturele instellingen in Arnhem, vormgeving Hansje van Halem, uitgeverij Jan de Jong ‘De Buitenkant’, presentatie: 20 februari 2009. http://www.ophelia.nl/
    • Havens, H. 2010 "The Intermedial Performer Prepares", in Bay-Cheng, S.;C.Kattenbelt;A.Lavender;R.Nelson (Ed.) Mapping Intermdiality in Performance, Amsterdam, AUP (Amsterdam University Press). 
    • Mineur, F. (2013). “Zie ons nou eens! – theater en theatraliteit in een belevingsmaatschappij., in: Peters, P.F. (red.) Zichtlijnen. Hoe kunst publiek wordt. Zuyd Hogeschool, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten.
    • Mineur, F. (2011). “Of je nu een brug bouwt of een barricade; je doet dat altijd op een bepaald punt in de tijd en een bepaalde plaats in de ruimte”. Over de ideologieen achter gemeenschapstheater. [verschenen op de websites van CAL-XL en Kunstfactor.nl (juni 2011)]
    • Pasmans, I. (2013). “Het Geïnformeerde Luisteren”., in: Peters, P.F. (red.) Zichtlijnen. Hoe kunst publiek wordt. Zuyd Hogeschool, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten.
    • Peters, P.F. (2013). Zichtlijnen. Hoe kunst publiek wordt. Redactie, voorwoord en “Het publiek als nieuwe avant-garde”. Zuyd Hogeschool, Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten.
    • Peters, P.F. (2012). Woorden van hout. Voorbij het dualisme van theorie en praktijk in het kunstvakonderwijs. In: Borgdorff, H. & P. Sonderen (eds), Denken in kunst. Theorie en reflectie in het kunstonderwijs. Leiden: Leiden University Press. 
    • Peters, P.F. (2011) Conceptuele muziek? rekto:verso. Tijdschrift voor cultuur & kritiek, 47 (Mei-Juni 2011), 8.
    • Evans, G., R. de Wilde, P.F. Peters en B. van Heur. (2011). VIA2018: Maastricht as Knowledge and Learning Region. Memo for the VIA2018 project office in preparation for the bid book Maastricht European Capital of Culture 2018. (November 2010). Het artikel kunt u hier lezen. 
    • Peters, P.F. (2010). Art as Dialogue. Interview with Angelo Vermeulen. In: Swinkels, L. & H. van den Elsen (eds). Interdisciplinary Arts. Maastricht: Hogeschool Zuyd.
  • Onderwijs en professionalisering

    De onderzoekslijnen binnen het Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten richten zich op relaties tussen de kunsten en samenleving. Deze thematiek is bijzonder actueel. Minister Bussemaker schrijft in haar onlangs verschenen Cultuurnota: 

    Het bestaansrecht van kunstenaars en culturele instellingen ligt niet zozeer in de sector zelf maar in de verbinding met de samenleving. Ik kies daarom voor een beleid dat prioriteit geeft aan de maatschappelijke waarde van cultuur en aan het belang van creativiteit. Maatschappelijke vraagstukken op bijvoorbeeld het gebied van zorg, maatschappelijk verantwoord ondernemen, energie- en voedselvoorziening, krimp of vergrijzing worden steeds complexer. Voor de aanpak van deze vraagstukken groeit het belang van creativiteit en innovatie. Cultuur en cultuuronderwijs leveren daaraan een belangrijke bijdrage.”
    (Cultuur beweegt. De betekenis van cultuur in een veranderende samenleving, p. 1)

    Het lectoraat AOK onderzoekt hoe kunstenaars zich vanuit een eigen artistieke praktijk verhouden tot maatschappelijke kwesties. Voorbeelden zijn ‘urban labs’ waarin kunstenaars zich tot stedebouwkundige vragen en problemen verhouden of ‘community arts’ projecten, kunstzinnige projecten die sociale vraagstukken zoals krimp, armoede of vergrijzing thematiseren. Dit onderzoek draagt op twee manieren bij aan het onderwijs binnen de AFM: (1) Kunstenaars leren ‘schakelen’ met maatschappelijke contexten en (2) Kunstenaars leren hun praktijk te vernieuwen door onderzoek.

    (1) Kunstenaars leren ‘schakelen’ met maatschappelijke contexten
    In hun beroepspraktijk zullen kunstenaars altijd verbindingen aangaan: met andere kunstenaars, met maatschappelijke contexten, met wetenschappelijk onderzoekers. Het onderzoek in het lectoraat ondersteunt en faciliteert het onderwijs dat gericht is op het ontwikkelen van de competenties die nodig zijn om als kunstenaar te ‘schakelen’ met maatschappelijke contexten. Daarbij het niet alleen om cultuur ondernemerschap, maar bijvoorbeeld ook om:

    • Praktijken van verbeelding – hoe kunnen kunstenaars een rol spelen in het verbeelden van toekomsten, bijvoorbeeld door de mogelijke morele dilemma’s van nieuwe technologieën zoals nano-technologie te onderzoeken;
    • Innovatie en urban design – kunstenaars  als co-ontwerpers van het stedelijk weefsel, zowel materieel als immaterieel;
    • Kunst en openbaarheid – hoe kunnen kunstenaars nieuwe vormen van openbaarheid scheppen? Voorbeeld: De Veenfabriek speelt de voorstelling ‘Bang’ over populisme in raadszalen in het land.
      Het lectoraat ontwikkelt (mede) onderwijsprojecten waarin studenten samenwerken met organisaties en instellingen in het veld, hetzij in de vorm van stages, hetzij in de vorm van speciaal opgezette projecten waarin samengewerkt wordt met externe partners. Dit kunnen kunstinstellingen zijn, bedrijven, maar natuurlijk ook universitaire faculteiten of maatschappelijke instellingen.

    (2) Kunstenaars leren hun praktijk te vernieuwen door onderzoek
    De onderzoekslijn Artistiek onderzoek is speciaal ontwikkeld binnen het lectoraat AOK om kennis en ervaring op te dit met die nieuwe veld. Juist in een veranderende beroepspraktijk is het van wezenlijk belang dat studenten de reflexieve vaardigheden ontwikkelen om zichzelf goed te positioneren. In het kader van de onderwijsinnovatieprojecten is binnen het lectoraat geëxperimenteerd met het zogenaamde ‘Onderzoeksatelier’, speciale projecten waarin studenten een creatief maakproces combineren het beantwoorden van onderzoeksvragen. Het eerste ‘onderzoeksatelier’ is uitgebreid geëvalueerd en heeft bruikbare ervaring opgeleverd voor vervolgprojecten.

    Meer elementaire aspecten van artistiek onderzoek – het problematiseren van aspecten van het scheppingsproces, het reflecteren op de context van dit proces, het methodisch lezen en schrijven van teksten om zo maakprocessen te documenteren, het publiek maken van de resultaten naast de gebruikelijke artistieke eindproducten – kunnen ook in de curricula binnen het reguliere onderwijs worden ingebracht. Hiertoe zijn al stappen gezet. Ook is het idee opgevat om een ‘Handboek voor onderzoek in het kunstvakonderwijs’ te ontwikkelen.

    Het lectoraat heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de internationale Artistic Research Catalogue, een samenwerking tussen een groot aantal Europese kunstvakopleidingen en kunstinstellingen (www.researchcatalogue.net). De Research Catalogue biedt uitgebreide mogelijkheden om artistiek onderzoek binnen de AFM te doceren en om geselecteerde projecten online te publiceren.

  • Samenwerking
    • Zuyd: de lectoraten CESSRT (Nol Reverda) en Toerisme en Cultuur (Wil Munsters)
    • Regionaal/lokaal: Centre for Urban and Euregional Studies (CUES) van de faculteit FdCMW van de UM, kunstinstellingen met een presentatieopdracht zoals de Jan van Eyck Academie en Marres.
    • Landelijk: Lectoraat Kunst en publieke ruimte (Rietveld Academie Amsterdam), Lectoraat Onderzoek in de kunsten aan de Hogeschool van Beeldende Kunst, Muziek en Dans in Den Haag, Lectoraat Theorie in de Kunsten aan ArtEZ, Community Arts Lab XL in Utrecht.
    • Internationaal: consortium rond de Artistic Research Catalogue.

    Zie ook: projecten

  • De lector

    Ruth Benschop (Katanning, Australië 1969) is opgeleid als theoretisch psycholoog aan de Universiteit Leiden en is aan de Rijksuniversiteit Groningen gepromoveerd (cum laude) op het proefschrift Unassuming Instruments: How to Trace the Tachistoscope in Experimental Psychology.

    In dit proefschrift analyseert ze de rol van alledaagse instrumenten in psychologische experimenten. Dit promotie-onderzoek hoort thuis in het wetenschaps‐ en techniekonderzoek (STS), een interdisciplinair vakgebied dat concrete praktijken, zoals ook kunstpraktijken, onderzoekt om urgente vragen over onze moderne samenleving te kunnen beantwoorden. Later heeft ze aan de Universiteit Maastricht onder andere postdoctoraal onderzoek gedaan naar klankkunst en de democratisering van het maken van muziek. Naast haar onderzoekswerkzaamheden heeft op steeds op diverse terreinen onderwijs gegeven, is ze betrokken geweest bij onderwijsontwikkeling, en is ze een tijd lid geweest van de redactie van het empirisch filosofisch tijdschrift Krisis. 

    Twee al lang bestaande fascinaties brachten haar naar haar huidige werkplek bij het Lectoraat AOK: Haar belangstelling voor het rijke gebied tussenwetenschappelijke en artistieke praktijken enerzijds en haar affiniteit voor de innovatieve methodische en exploratieve kanten van kwalitatief onderzoek anderzijds. De afgelopen jaren is ze samen met lector Peter Peters als senior onderzoeker werkzaam geweest bij dit lectoraat. Ze was betrokken bij verschillende onderzoeks- en onderwijsprojecten op het gebied van artistiek onderzoek, community art, en documentatie en etnografie.

  • Team

    Het lectoraat werkt met een aantal vaste medewerkers, en projectmatig met een groep docenten en onderzoekers die werkzaam zijn binnen verschillende kunstfaculteiten en -instellingen. In dit studiejaar zijn dat:

    • Ruth Benschop - Lector
    • Ties van de Werff - Onderzoeker / docent
    • Frank Mineur - Onderzoeker / docent
    • Milou Willems - Secretaresse
    • Veerle Spronck - Onderzoeker
    • Marlies Vermeulen - Docent / onderzoeker
    • Remy Kroese - Docent / onderzoeker
    • Martine de Rooij - Docent / onderzoeker
    • Krien Clevis - Postdoc onderzoeker
    • Gili Yaron - Docent / onderzoeker
    • Nathalie Roymans - Docent
    • Joost Horward - Docent
    • Alexander Schreuder - Docent
    • Inez Derksen - Docent
    • Christoph Aussems - Docent
    • Mayke Roels - Docent
    • Kiki van Aubel - Docent

    Denktank
    Voor de functie van de adviesraad heeft het lectoraat sinds 2014 een denktank ingesteld die dient als een actieve, betrokken, inhoudelijke sparring partner voor de lector en regelmatig gaat meedenken over de nut en noodzaak van het lectoraat.

    De denktank bestaat uit:

    • Peggy Olislaegers 
    • Vivian van Saaze 
    • Maaike Lauwaert

    Oud-lectoren

    • Maarten Doorman
    • Chiel Kattenbelt
    • Peter Peters

    Oud-kenniskringleden

    • Niek Bisscheroux
    • Marloes Brouns
    • Anne Bruggenkamp
    • Paul Devens
    • Jan Ezendam
    • Henk Guittart
    • Henk Havens
    • Erik de Jong
    • Sabine Kuehlich
    • Joep van Leeuwen
    • Johan Luijmes
    • Josien Mennen
    • Inge Pasmans
    • John Slangen
    • Ton Slits
    • Marion Zwarts  

Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten
Brusselsestraat 75
6211 PC Maastricht