Impuls Blog: Als onderwijs werkt

Onderwijs is een van de belangrijkste én meest fascinerende aspecten van de mensheid. Belangrijk, omdat leren de mens tot mens maakt. Onderwijs, in de zin van het overdragen van kennis en vaardigheden, is dan ook van alle (mensen)tijden, ook al verschilt de manier waarop aanzienlijk. Verengen we de focus tot formeel onderwijs, waarbij sprake is van systematische, georganiseerde kennisoverdracht door een professionele leraar, dan is dit van jongere datum. Maar nog steeds heel oud en onverkort belangrijk.

Na voetbal en het weer zijn we over weinig zaken zo uitgesproken als over onderwijs

Fascinerend is onderwijs ook. Het houdt ons nogal bezig — en dat is zacht uitgedrukt. Na voetbal en het weer zijn we over weinig zaken zo uitgesproken als over onderwijs. Met onze eigen schoolervaring niet zelden als belangrijkste referentiepunt. De meningen over hoe goed onderwijs eruit dient te zien, lopen dan ook flink uiteen, zijn tijd(sgeest)gebonden en sociaal-cultureel bepaald. En dan is er nog die paradox: we vinden onderwijs enorm belangrijk, maar dat komt niet tot uitdrukking in het maatschappelijk aanzien en de beloning van docenten. Evenmin in de grootte van klassen, de kwaliteit van schoolgebouwen in het basis- en voortgezet onderwijs, de status van het vmbo en mbo, het feit dat we in Nederland met eenjarige masterprogramma’s proberen weg te komen … en zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Wat werkt nu eigenlijk echt?

Des te belangrijker is het om af en toe een flinke stap terug te doen, en van enige afstand naar ons onderwijs te kijken. Wat werkt nu eigenlijk écht? En wat is daarvoor nodig? Dat is precies de invalshoek van het dit voorjaar verschenen (lijvige) boek Wat als onderwijs werkt? Onder redactie van de collega’s van het Zuyd-lectoraat Professionalisering van het Onderwijs geschreven door en voor onderwijsprofessionals in Nederland en Vlaanderen. Het is een rijke opbrengst van dromen, ideeën, praktijkervaringen én bewijsvoering. En een stimulans om het iedere dag een stapje beter te doen.

Het boek verschijnt in het schooljaar waarin Zuyd door de Keuzegids is uitgeroepen tot de beste grote hogeschool van Nederland. Ook de recente resultaten van de Nationale Studenten Enquête 2026 zijn een hele dikke pluim voor de docenten en ondersteuners van Zuyd. De waardering voor onze opleidingen en onze docenten is opnieuw boven het hoge niveau van de vorige meting uitgestegen.

Aan onderwijs dat werkt, moet echter blijvend worden gewerkt — dat geldt óók voor Zuyd. Hoe houden we onze programma’s studeerbaar en doceerbaar? Hoe zorgen we ervoor dat onze startende docenten voldoende toegerust aan hun lesgevende taken beginnen (zie mijn blog Voor de leeuwen gegooid)? Hoe verminderen we studie-uitval en zorgen we ervoor dat ook in geval van een verkeerde studiekeuze de student bij Zuyd of een collega-instelling snel op de juiste (studie)plek terechtkomt? En hoe bewegen we voldoende snel mee met maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, zowel als ‘Team Zuyd’ als met onze onderwijsprogramma’s en de samenwerking met het werkveld?

Het is van het grootste belang dat juist de onderwijsbudgetten zoveel mogelijk gespaard blijven

Dat zijn belangrijke vragen en dito opgaven. En dat terwijl het aantal studenten landelijk daalt door demografische ontwikkelingen en de financiële middelen afnemen. Hierdoor kunnen bij diverse hoger onderwijsinstellingen tijdelijke contracten niet worden verlengd en wordt formatie afgebouwd. Daarmee verliezen we niet alleen fijne en gewaardeerde collega’s, maar met hen ook nieuwe ideeën en nieuw elan. Het is dan ook van het grootste belang dat bij het maken van keuzes, juist de onderwijsbudgetten zoveel mogelijk gespaard blijven — een opgave, ook voor Zuyd. Want als er één ding onontbeerlijk is om onderwijs te laten werken, en daarover zal iedereen het eens zijn, dan zijn het onderwijzers: Sine magistris nihil.