Van inzicht naar toepassing: circulaire productontwikkeling in de praktijk

Grondstoffen worden schaarser, ketens kwetsbaarder als gevolg van geopolitieke spanningen en de druk vanuit wet- en regelgeving neemt toe. Voor steeds meer bedrijven is circulair werken daarmee geen keuze meer, maar een voorwaarde om toekomstbestendig te blijven. Tegelijk blijkt de stap van ambitie naar uitvoering vaak lastig. Want waar begin je? 

In de Zuyd Flex Tech module Circulaire Productontwikkeling (start september 2026) draait het om de beantwoording van deze vraag. De module is gericht op werkende professionals, die in hun organisatie met circulariteit aan de slag willen. Paul Kwant, lector Circular Product Engineering: “Deelnemers maken kennis met drie invalshoeken: circulair ontwikkelen, materiaalkeuzes en het berekenen van impact. “We laten zien aan welke knoppen je kunt draaien,” legt hij uit. “Denk aan producten zo ontwerpen dat ze makkelijker te repareren zijn, minder materiaal gebruiken of geschikt zijn voor hergebruik.” 

Circulariteitsanalyse en beoordeling

De insteek is praktisch. “Geen abstracte toekomstverhalen, maar inzicht in wat vandaag al mogelijk is”. Rode draad in de cursus is een zelfgekozen elektromechanisch product, waarvan ze met behulp van onder meer Life Cycle Analysis (LCA)-tools en ISO-59020 norm inzicht krijgen in de milieu-impact van de ontwerp- en materiaalkeuzes. Ook werken de deelnemers stapsgewijs naar een productpaspoort toe, een verplicht onderdeel van het wetgevend Europees kader “Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR)”. Deze wetgeving is in de toekomst van toepassing op alle fysieke goederen in de EU.

Wat de circulaire vraagstukken complex maakt, zijn de potentiële tegenstrijdigheden, zegt Paul. “Recycling kan bijvoorbeeld grondstoffen besparen, maar tegelijkertijd veel energie kosten. Een product lichter maken bespaart materiaal, maar kan gevolgen hebben voor levensduur of kwaliteit. Circulariteit blijft dus maatwerk. “Er is geen standaardoplossing, want je moet telkens opnieuw afwegen wat in een bepaalde context de beste keuze is”. De cursus geeft daarbij wel aandacht aan de belangrijkste criteria in de circulaire productontwikkeling: levensduurverlenging, de-assemblage, repareerbaarheid, hergebruik en recycling. De deelnemers kunnen deze criteria na afronding van de module deze criteria toepassen bij andere producten in de eigen werkomgeving.

Vertaalslag naar de praktijk 

De vertaalslag naar de praktijk is essentieel, vindt de lector. “Veel bedrijven, zeker in het mkb, worstelen nog met de vraag wat circulariteit concreet betekent voor hun producten en processen. Nieuwe regelgeving vergroot die urgentie. Daarbij is in de module ook aandacht voor de actuele mogelijkheden en beperkingen van metaal- en kunststofrecycling. Hierdoor begrijpen deelnemers hoe het veranderd materiaalgedrag door deze herwerking de ontwerpkeuzes beïnvloeden.

Tegelijk ontbreekt bij bedrijven vaak aan tijd en overzicht om ermee aan de slag te gaan. De module helpt deelnemers om die eerste drempel te nemen en wegwijs te worden in de mogelijkheden.” Dat betekent niet dat deelnemers na afloop met een volledig uitgewerkt productontwerp naar huis gaan. Wat we wel bieden, is inzicht, handvatten en leren de juiste vragen te stellen. Een basis van waaruit professionals zelf verder kunnen bouwen aan oplossingen die passen bij hun organisatie.