“Elke zorgprofessional krijgt vroeg of laat te maken met palliatieve zorg”

“De vraag is niet of, maar wanneer je als zorgprofessional met palliatieve zorg te maken krijgt”, zegt Sabine Pieters, senior docent Verpleegkunde en coördinator Palliatieve Zorgopleidingen bij Zuyd. “Dat geldt voor elke zorgprofessional, of je nu werkt in hospice of verpleeghuis, in wijkverpleging, ouderenzorg, geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg of in een huisartsenpraktijk. Scholing in palliatieve zorg is daarom essentieel. Voor de zorgprofessional, voor de zorgorganisatie en natuurlijk voor de patiënt.” 

“Bij palliatieve zorg denken veel mensen aan zorg in de laatste weken of dagen van het leven”, aldus Sabine. “Maar palliatieve zorg begint veel eerder, namelijk op het moment dat iemand te horen krijgt dat er sprake is van een ongeneeslijke ziekte of bepaalde kwetsbaarheid die niet meer zal verbeteren. Palliatieve zorg is bovendien veel breder dan veel mensen denken. De zorg richt zich niet alleen op lichamelijke klachten, maar ook op psychische, sociale en spirituele vraagstukken. Het gaat om kwaliteit van leven, om behoud van regie en betekenis geven aan het leven. Ook nazorg voor naasten na een overlijden valt onder palliatieve zorg. Juist omdat de focus nu nog te vaak op de stervensfase ligt, blijven kansen liggen om veel eerder het verschil te maken voor de patiënt en zijn naasten. 

Goede handvatten en tools

Ook voor de zorgprofessional zelf is het belangrijk meer kennis en vaardigheden te krijgen op het gebied van palliatieve zorg. “Jonge professionals komen vaak al vroeg in hun loopbaan in aanraking met palliatieve situaties. Zo’n ervaring kan overweldigend zijn als je niet de juiste begeleiding krijgt of niet beschikt over de goede handvatten en tools. Dat vraagt - naast vakinhoudelijke kennis - om communicatieve en emotionele vaardigheden zoals het voeren van moeilijke gesprekken, het herkennen van palliatieve symptomen en interdisciplinair samenwerken. Die competenties zitten nog niet vanzelfsprekend in alle basisopleidingen, zeker niet bij professionals die al langer in het vak werken. Bij- en nascholing, in combinatie met goede begeleiding op de werkvloer, blijft daarom essentieel.”

Palliatieve zorg in de regio 

Sabine is naast docent en coördinator tevens regionaal ambassadeur van het Onderwijsknooppunt Palliatieve Zorg Limburg en Zuidoost-Brabant. Vanuit die rol ziet zij de betekenis van palliatieve zorg groeien. “Dat heeft te maken met de vergrijzing, de toename van chronische en levensbedreigende ziekten en de afname van het aantal zorgprofessionals. Andere keuzes, andere vormen van samenwerking en vooral zorg die beter aansluit bij wat mensen nodig hebben is noodzakelijk. Dat sluit precies aan bij het Integraal Zorgakkoord (IZA). In het IZA is vastgelegd dat de zorg toekomstbestendig moet worden ingericht; passend zorg op de juiste plek, samenwerking over domeinen heen en onnodige behandelingen voorkomen. We zijn daarom erg blij dat we mogen meewerken in de regionale IZA plannen.” 

Opleidingen die aansluiten bij de toekomstige dagelijkse praktijk 

“Om zorgprofessionals beter toe te rusten op wat hen in de praktijk te wachten staat, zijn de palliatieve zorgopleidingen bij Zuyd recent tegen het licht gehouden en verrijkt met actuele inzichten,” vertelt Sabine. “De herziening sluit aan bij de dagelijkse praktijk in Limburg en Zuidoost-Brabant en bij de uitgangspunten van het IZA. De huidige zorguitdagingen vragen immers om een andere manier van werken en dus om een andere manier van leren.  Deelnemers werken met vraagstukken uit hun eigen werkomgeving en krijgen handvatten om palliatieve zorg duurzaam te verankeren binnen hun team of organisatie.”

Huisdieren op bezoek 

De praktijkgerichte en interprofessionele benadering van de opleiding resulteerde al in enkele opmerkelijke kwaliteitsverbeteringen. “Een mooi voorbeeld komt uit Zuyderland Medisch Centrum. Hier werd, in samenspraak met onder andere de afdeling Infectiepreventie en het management, een protocol ontwikkeld dat het mogelijk maakt om huisdieren – onder strikte voorwaarden – toe te laten bij palliatieve patiënten.” “Voor sommige mensen is het contact met hun huisdier van onschatbare emotionele waarde,” zegt Sabine. “Door niet automatisch uit te gaan van wat niet kan, maar zorgvuldig te onderzoeken wat wél mogelijk is, krijgt palliatieve zorg hier een menselijk gezicht. Ook laat het zien welk verschil de deelnemers aan de palliatieve zorgopleidingen kunnen maken voor hun patiënten”

Palliatieve fase eerder herkennen 

Een ander voorbeeld komt uit de eerstelijnszorg. Sabine: “Praktijkondersteuners van diverse huisartsenpraktijken erkenden dat ze allemaal tegen het knelpunt aanlopen dat de palliatieve fase te laat wordt herkend. Gesprekken over wensen van patiënten en toekomstige zorgplanning komen daardoor te laat op gang. Door gezamenlijk te werken aan een structurele manier van herkennen en vaststellen van de palliatieve fase, gekoppeld aan proactieve zorgplanningsgesprekken, ontstond meer duidelijkheid en uniformiteit binnen de verschillende huisartspraktijken.” 

Wisselwerking leren en doen

Sabine stelt vast dat de palliatieve zorgopleidingen bij Zuyd Professional uniek zijn vanwege de sterke wisselwerking tussen leren en doen, de regionale verankering, de interprofessionele opzet en de impact in de praktijk. “Deelnemers leren met en van elkaar en werken aan verbeteringen die verder reiken dan hun eigen werkplek. Dat heeft een enorme meerwaarde voor de zorgprofessionals zelf, en is bovendien precies wat nodig is om de palliatieve zorg in de regio toekomstbestendig te maken.”