Reablement: Hoe je met loslaten de cliënt juist vooruithelpt

Niet ‘wat kan iemand niet meer’, maar juist ‘wat kan iemand nog wel en wat is daarvoor nodig? Dat is de kern van reablement, een gedachtegoed gericht op behoud of versterken van zelfredzaamheid en eigen regie van cliënten. “Het gaat erom mensen te stimuleren om fysiek en mentaal actief te blijven, zodat ze zelfredaam kunnen zijn, een voor hen betekenisvolle daginvulling hebben en zich gezien en verbonden voelen met anderen”, zegt Lise Buma, projectleider innovatie en organisatieontwikkeling bij Cicero Zorggroep. Zij promoveerde vorig jaar op het onderwerp reablement. 

In de zorgsector groeit de aandacht voor reablement en dat is begrijpelijk. “Reablement draagt bij aan kwaliteit van leven voor cliënten, aan betekenisvoller werk, minder fysieke belasting en meer werkplezier voor zorgprofessionals en aan een zorgpraktijk die beter aansluit bij de wensen van ouderen. In een sector die onder druk straat door personeelstekorten en een groeiende zorgvraag, is reablement een noodzakelijk onderdeel van toekomstbestendige zorg”, zegt Lise. “Reablement vraagt dat je soms letterlijk met je handen op de rug staat,” zegt Chantal Meijs, teamcoach bij Cicero Thuis. “Dat voelt alsof je niets doet, terwijl het juist gaat om cliënten de ruimte geven om zelf actief te blijven.”

Doorbreek het patroon 

Petra Panis, coördinator van de opleidingen Reablement bij Zuyd Professional: “In de praktijk hebben veel professionals een sterke ‘zorg-drive’. Daardoor zijn ze al snel geneigd om iets over te nemen in plaats van te ondersteunen. Vaak betekent dit dat medewerkers taken gaan doen zodra iemand kwetsbaarder wordt, terwijl het juist belangrijk is om te kijken wat iemand zelf nog kan. Zorgopleidingen besteden te weinig aandacht aan de bewustwording hierover. Als je mensen structureel dingen uit handen neemt, worden ze passiever, gaan ze sneller achteruit en doen ze steeds minder mee. Reablement doorbreekt dat patroon. Dat is geen eenvoudige omslag, want vraagt om een andere manier van kijken, denken en handelen van zowel de individuele zorgprofessionals als het team.” Lise: “Reablement begint met bewustwording over het waarom en hoe. Daarnaast is het belangrijk om samen afspraken te maken over het anders werken. Want als de ene collega stimuleert dat een cliënt zelf zijn boterham smeert, terwijl een andere het weer overneemt, zorgt dat voor onduidelijkheid. Het werkt alleen als teams samen leren en dezelfde taal gaan spreken.” 

Scholing is essentieel 

De afgelopen jaren is daarom het ZELF-programma ontwikkeld. Een van de onderdelen is een opleidingsprogramma, aangeboden door Zuyd Professional. “ZELF staat voor: Zelfredzaamheid, Eigen regie, Levenskwaliteit en Functionaliteit”, legt Petra uit. “In de evidence-based scholing leren zorgteams reablement toe te passen in hun dagelijkse werk.  Het programma is ontstaan vanuit wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeld in co-creatie met de Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg en ouderenzorgorganisaties in de regio. In vijf bijeenkomsten werken teams aan bewustwording, het analyseren van dagelijkse handelingen, de rol van de omgeving en mantelzorgers, gezamenlijke verslaglegging en communicatie. In elke bijeenkomst is veel tijd ingeruimd voor oefenen in de vorm van rollenspellen en actuele en herkenbare casuïstiek.” 
Naast de training voor teams, is er een train-de-trainer-opleiding en een maatwerkcursus voor (hoger) management en beleid, waarin het vooral draait om de implementatie van het reablement-gedachtegoed in alle lagen van de organisatie.

Train-de-trainer geeft houvast in begeleidersrol

Chantal Meijs, teamcoach bij Cicero Thuis volgde de ZELF-scholing en deed daarna de train-de-trainer-opleiding. “De ZELF-scholing heeft mij bewust gemaakt van automatische patronen. De echte meerwaarde was als team samen ontdekken waarom je iets op een bepaalde manier doet, nieuwe afspraken maken én elkaar leren aanspreken. De train-de-trainer-opleiding gaf mij vooral houvast in mijn rol als begeleider van verandering. Ik heb meer inzicht gekregen in groepsdynamiek, weerstand en mijn eigen positie als trainer. De intervisie met andere trainers helpt te reflecteren op lastige situaties.”  
Samen ontwikkelen als team en organisatie 
Lise: “Reablement is geen methode die je snel even invoert. Het is een manier van werken waarin je als team en als organisatie samen ontwikkelt. Dat vraagt tijd, reflectie en keuzes op alle niveaus van de organisatie. Met het ZELF-programma, de train-de-traineropleiding en maatwerktrajecten ondersteunt Zuyd Professional zorgorganisaties om die omslag duurzaam te maken.”